Sıkça Sorulan Sorular

Bir yetişkin olarak benim de yaptırmam gereken aşılar var mı? Kimler aşı yaptırmamalı?

Daha önce aşısını yaptırmadıysanız ve hastalığı da geçirmediyseniz, Hepatit B (0, 1, 6 şemasına göre) ve tetanoz (0, 1, 12 şemasına göre) aşılarını yaptırmalısınız. Daha önce 3 doz tetanoz aşısı uygulanmış yetişkinlere 10 yılda bir doz tekrar edilmelidir.

Grip virüsü hemen her yıl şekil değiştirdiği için her yıl yeniden aşı yaptırmak gerekir. Eylül, ekim ve kasım ayları arası grip aşısı için en uygun dönemdir. Yalnız, ağır yumurta alerjisi olanların grip aşısı yaptırmamaları gereklidir.

Kronik böbrek hastalığı, kanser, diyabet, HIV enfeksiyonu (AİDS), kronik karaciğer hastalığı
gibi hastalıkları olan, yani bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler, 65 yaş üzeri bireyler ile kreş, yatılı okul, bakımevi gibi yerlerde yaşayanların grip aşısının yanı sıra "pnömokok" (zatürre) aşısı da yaptırmaları önerilir.

Çocuklarda tarama amaçlı göz muayenesi hangi yaşlarda nasıl yapılmalıdır?

Yaşamının ilk altı ayı içerisinde doğuştan gelen bir göz problemi saptanmamış sağlıklı çocuklarda üçüncü ve altıncı yaşlarda kırma kusurlarına yönelik tarama muayeneleri yapılmalıdır.

Gebelikte ortaya çıkan diyabet nedir?

Gebelik öncesinde herhangi bir problemi olmayıp, gebelik sırasında (özellikle gebeliğin ikinci yarısında) ortaya çıkan diyabet tipi "gestasyonel diyabet" veya "gebelik diyabeti" olarak adlandırılır. Çoğunlukla doğum sonrası kan şekeri normale döner. Anne yaşının 30'un üzerinde olması, obesite (şişmanlık), ailede diyabet öyküsü, daha önce iri bebek dünyaya getirmiş olmak, çok sayıda gebelik geçirmiş olmak gestasyonel diyabet gelişme riskini arttırmaktadır. Gebeliğin 24-28. haftalarında yapılacak bir tarama testi ile anne adayında diyabet gelişip gelişmediğini saptamak ve önlem almak mümkündür.

Kemik erimesinden korunmak mümkün müdür?

Sadece menopoz ve yaşlılıkta değil, yaşamın her döneminde kalsiyum bakımından zengin beslenme, egzersiz, menopoz döneminde doktorunuzun uygun görmesi halinde hormon replasman tedavisi (menopoz tedavisi), sigara ve alkol gibi kemik yıkımını arttıran maddelerden uzak durmak gibi önlemlerle kemik erimesi (osteoporoz) gelişimi önlenebilir. (Burada sözü edilenlerin tümü genel önlemler olup bireysel sorunlarınız için doktorunuza danışınız.)

Kürtaj sonrasında neler beklenebilir, neler yapılmalıdır?

İlk saatler sancı ve hafif kanama, bir hafta süreyle karında gaz hissi, 3. ve 4. günlerde adet kanamasını geçmeyen hafif kanamalar ve sancı olabilir.

Doktorunuzun verdiği ilaçları düzenli kullanınız, adet kanamasını geçen kanamalarda ve şiddetli ağrılarda doktorunuza haber veriniz. Bir hafta süreyle seks yapmayınız, havuz ve denize girmeyiniz sadece duş şeklinde yıkanınız. Anestezi ile olan kürtajlarda dört saat süreyle dikkat gerektiren işler (araba kullanma gibi) yapmayınız. İki saat sonrasında hafif yiyecekler yiyiniz.

Sık tekrarlayan mantar enfeksiyonlarının sebebi nedir?

Genel olarak sık tekrarlayan mantar enfeksiyonları vücut direncini düşüren bir hastalığın varlığını akla getirir. Ama öncelikle, daha önceki mantar enfeksiyonunda verilen tedavinin uygunluğu, tam olarak uygulanıp uygulanmadığı, özellikle genital mantar enfeksiyonlarında eş tedavisi yapılıp yapılmadığı araştırılmalıdır. Kontrol altına alınmamış diyabet, HIV (AIDS) gibi hastalıkların varlığında inatçı mantar enfeksiyonlarına sık rastlanmaktadır.

Yüksek tansiyon hangi organlara zarar verir?

Kontrol altına alınmamış yüksek kan basıncı, başta kalp ve damarlar daha sonra da beyin, göz, böbrek gibi organlara zarar verir. Bunun sonucunda kalp yetmezliği, kalp büyümesi, kalbi besleyen damarlarda daralma (koroner arter darlığı), kalbi besleyen damarlarda tıkanma (kalp krizi), beyin kanaması, felç, beyin damarlarında daralma ve tıkanma, böbrek yetmezliği, böbrek fonksiyonlarında bozulma, görme azalması ve körlük, büyük atardamarlarda genişleme, bu genişlemelerin yırtılması, bu damarlarda tıkanma gibi sorunlar oluşur. Böyle durumlar ise kangren veya ani kanamalara sebep olabilir ve ölümle sonuçlanabilir.

Uterus myomları tehlikeli midir?

Myom yerleşim yerine bağlı olarak gebelik oluşumunu engelleyebilir veya gebelik sırasında düşük, erken doğum ve bebekte gelişme geriliğine neden olabilir. Adet kanamalarının uzun sürmesi ve fazla olmasına bağlı olarak kansızlık ortaya çıkabilir. Genel olarak myomlarda % 0.5 oranında kanser gelişim olasılığı olduğu kabul edilmekle birlikte, birçok çalışmada bu oranın çok daha düşük olduğu görülmüştür.

Hepatit B taşıyıcıları ve yakınları için ne gibi bir yaklaşım uygulanmalıdır?

Hepatit B taşıyıcısı veya hastası olduğu saptanan kişilerle yakın temasta bulunanlar hepatit B marker'larına baktırıp virüsü almamışlarsa hemen aşı yaptırmalıdır. Hepatit B taşıyıcıları bir gastroenteroloji uzmanı tarafından düzenli olarak izlenmelidir.

Sorularla Romatizma....

Romatizma ileri yaşlarda görülen bir hastalık olarak bilinip, yaşlılık hastalığı olarak görülmesine rağmen, sadece yaşlılarda değil küçük yaşlarda da görülebilir.
Romatizma ne demektir, nasıl bir hastalıktır?
Romatizma kelime olarak eski Yunan kökenli olup eklemlerde kötü özellikli iltihaplı sıvı birikmesi için kullanılır. Romatizmal hastalıklar MÖ 8000 yılından beri bilinir ama aydınlığa kavuşması son 20-25 yılı buldu.
Romatizmal hastalıklar genel olarak kronik (süreklilik gösteren) hastalıklardır. Yani bir kişiye romatizmal hastalık tanısı konduğunda, kişi bu hastalıkla yaşamayı öğrenmesi gerekir. Ama bu ifade sizi korkutmasın, demek istenen sürekli ve düzenli olarak hekim takibinde olmak ve ilaç kullanmaktır. Şeker hastalığı ve hipertansiyon gibi...

Romatizmal hastalıklar kaç çeşittir?
Romatizmal hastalıklar deyince geniş bir hastalık grubunun akla gelmesi gerekir. İltihaplı eklem romatizmaları, omurga romatizmaları, gut, Behçet Hastalığı, Ailesel Akdeniz ateşi, kireçlenme (osteoartrit), damar romatizmaları (vaskülit), fibromiyalji sendromu (yumuşak doku romatizması) gibi birçok hastalık romatizmal hastalıklar sınıfına girer ve Romatoloji uzmanları tarafından takip edilir. Romatolojik hastalıklar ayrı bir uzmanlık alanıdır.
Bu yazıda daha çok iltihaplı eklem ve omurga romatizması hakkında bilgi vereceğiz...

Her eklem ağrısı romatizma mıdır?
Elbette değil. Çoğu romatolojik hastalıkta ağrıya ek olarak eklemde şişlik, hareketlerinde kısıtlılık ve özellikle güne başlarken eklemlerinde sertlik hali söz konusu olur. Toplumumuzda çoğunlukla romatizma kelimesi ağrıyla eşdeğer şekilde kullanılır ama bu doğru değildir. Ağrının romatizmal hastalığın göstergesi olup olmadığı hekim tarafından ayırt edilmelidir.

İltihaplı eklem romatizması dışında da başka romatizma çeşitleri var mı? İç organları da etkileyen romatizmalar var mı?
Evet. Çoğunlukla romatizmal hastalıklar eklemlerden başlar, hastalığın tipine göre eklemlerde şekil bozukluklarına ve kalıcı değişikliklere neden olurken, bir kısmı da iç organlarda da (akciğer, böbrek, karaciğer vb.) harabiyet yapabilir. Vaskülitler (damar romatizmalarında) dediğimiz grupta ise öncelikli hedef damarlardır. Eğer iç organları besleyen damarlar etkilenmişse solunum yetmezliği, böbrek yetmezliği, sindirim sistemi yakınmalarına neden olabilir.

Romatizmal hastalıklarda görülen yakınmaları özetler misiniz? Yani ne tür yakınmalar olduğunda kişi Romatoloji Uzmanına başvurmalıdır?
Eklem ve omurga romatizmalarında görülen şikayetleri şöyle sıralayabiliriz:
Eklemlerde ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı
Sabahları eklemlerinde sertlik olması, daha sonra yavaş yavaş gevşemesi
El parmaklarında soğukta beyazlaşma, sararıp solma
Cilt altında bezeler
Güneşte ciltte aşırı duyarlılık ve yaralar gelişmesi
Ellerde veya vücudun herhangi bir yerinde deride sertlik
Güçsüzlük, merdiven inip çıkamama, oturup kalkamama ve kaslarında ağrı
Özellikle sabahları daha belirgin bel ağrısı ve tutukluk hali
Gözlerinde sık sık iltihaplanma (üveit)

Romatizmanın nedeni nedir? Romatizmadan korunmak için ne yapılabilir?
Çoğu romatizmal hastalıkta genetik yapı önem taşır. Yani bazı genlerin varlığı romatizmaya yatkınlık yaratır. Çevresel koşullar, enfeksiyon etkenleri ve bilemediğimiz bazı durumlarda, genetik olarak romatizmaya yatkın kişilerde hastalık ortaya çıkabilir. Yani romatizmal hastalıkların nedeni hala tam bilinmiyor ve önlem alabilmek gibi bir durum da söz konusu değil.

Soğuk hava ve nem romatizmal hastalığa neden olur mu?
Soğuk havalarda ve nem oranının yüksek olduğu hallerde eklem içinde bulunan az miktardaki kayganlaştırıcı sıvının akışkanlığı ve dağılımı değiştiği için ağrı ve sızı olması doğaldır. Bu durum sağlıklı bireylerde de görülür, kişisel duyarlılıklar önemlidir. Ancak romatizmaya neden olmaz ve tek başına romatizma düşündürmez.

Sanıldığı gibi romatizma ileri yaşlarda mı görülür?
Gerçekten öyle sanılıyor. Yaş ilerleyip eklem ağrıları başlayınca herkes romatizma olduğunu düşünüyor veya gençlerde eklem ağrıları önemsenmiyor. Çoğu romatizmal hastalık genç yaşlarda başlıyor. Özellikle omurga romatizmaları genç erkekleri etkilerken, eklem romatizmaları doğurganlık çağındaki kadınlarda daha sık görülüyor. Genç erkeklerde görülen bel ve kalça ağrıları maalesef mekanik sebeplere ve bel fıtığına yorulup, romatizma düşünülmüyor. Bu da çok erken yaşlarda omurga hareketlerinin kısıtlanmasına kalmasına neden oluyor. Özellikle bel ağrısından yakınan genç yaş erkeklerin mutlaka omurga romatizması yönünden değerlendirilmesi gerekir.
İleri yaşlarda özellikle yük taşıyan eklemlerde (diz, kalça, ayak bileği) başlayan ağrıların ve şekil bozukluklarının çoğunlukla nedeni kireçlenmedir.

Çocuklarda romatizma görülür mü?
Evet. Çocukluk yaş grubuna özgü romatizma tipleri var. Çok küçük yaşlarda bile başlayabilir. Eğer erken teşhis edilip tedavi edilmezse kalıcı sakatlıklara ve gelişme geriliğine neden olabilir.

Ailede romatizmal hastalık olması diğer kişilerde risk yaratır mı?
Evet. Romatizmal hastalıkların nedenleri arasında genetik yapının çok önemli olduğunu söylemiştik. Bu durumda ailede romatizmal hastalık olması aynı veya farklı bir romatizmal hastalık için yatkınlık olduğunu düşündürür. Ama bu hiçbir zaman kesinlik taşımaz, daha önce de söylediğimiz gibi bilemediğimiz çevresel koşullara maruz kalınmazsa hiçbir şey de olmayabilir. Daha özetle; romatizmal hastalıktan kuşkulandığınız kişinin ailesinde de romatizma olması tanınızı kuvvetlendirir ama ailesinde romatizma olduğu bilinen sağlıklı bir kişide romatizma gelişeceğinin göstergesi değildir.

Romatizmal hastalığı olan kişi bebek doğurabilir mi? Bebeğine romatizmal hastalık geçer mi?
Romatizmanın tipine göre, iç organlarda harabiyet olup olmamasına göre değişir. Hastalığının o dönemde aktivitesi azalmış ve kontrol altına alınmışsa, uzun süredir hastalık şiddetinde alevlenme olmamışsa ve bazı incelemelerden sonra gebeliğe izin verilebilir. Bu süreçte çok sıkı takip gerekir. Bazı romatizmal hastalıklar gebelik esnasında alevlenip artış gösterirken, bazıları tamamen sessizleşir. Hekim onayı alınmadan gebe kalınmaması gerekir. Tedavide kullandığımız bazı ilaçların uzun süren etkilerinin olması nedeni ile, ilaç kesildikten sonra da bir süre beklemek gerekir.
Bulaşıcılık gibi bir durum söz konusu olmadığı için geçmez. Ama anne kanından bebeğe geçebilen bazı maddeler nedeni ile bazı romatizmal hastalıklarda bebeğin ilk günlerinde olumsuzluklar olabilir ama bu geçicidir.
Örneğin lupuslu gebeden doğan bebek lupuslu doğmaz. Genetik yapıyı taşıyabilir ama ilerleyen yıllarda lupus hastası olup olmayacağı söylenemez.

Romatizma tedavisi ne kadar sürer? Tamamen geçer mi?
Romatizma şeker hastalığı ve hipertansiyon gibi kronik bir hastalıktır. Bu nedenle tedavi belli bir süre değil, ömür boyudur. Hastalığın şiddetine göre zaman zaman az, zaman zaman çok ilaç kullanmak gerekebilir. Tamamen hastalığı ortadan kaldırmak mümkün olmaz ama kontrol altına alınabilir. Kontrol altındaki hastalık birden alevlenebilir, bu nedenle hiçbir yakınma olmasa dahi sürekli hekim takibi gerekir.

Tedavide ne tür ilaçlar kullanılır, egzersizin yararı var mı?
Tedavide romatizmanın temel etkili ilaçları ve yardımcı ilaçlar kullanılır. Temel etkili ilaçlar bağışıklık sistemi üzerine etkilidir. Düzenli hekim takibi, kan testleri takibi gerektirir. Kortizon çok sık kullandığımız, kimi zaman hayat kurtarıcı bir ilaçtır. Bu önemli ilaçların mutlaka doktor kontrolünde kullanılıp, doktor kontrolünde bırakılması gerekir. Hem hap olarak hem de iğne şeklinde ilaçlar mevcut. Son yıllarda geliştirilen ilaçlarla romatizma tedavisinde çığır açılmıştır diyebiliriz.
Egzersiz mutlaka gerekir. Hareketleri sınırlanmış eklem ve omurganın esnekliğine kavuşması için, kas ağrılarında spazmın çözülmesi için büyük önem taşır.

Kaplıca tedavisi romatizmaya iyi gelir mi?
Genel olarak iltihaplı eklem romatizmalarına kaplıca ve sıcak uygulamalar iyi gelmez. Hatta aktif hastalık esnasında yakınmaları daha da artırabilir. Kireçlenmede faydası vardır. Kaplıcaya gitmeye karar vermeden önce hekim onayı alınması gerekir.